Przerost prostaty a dno miednicy: co poza lekami pomaga

Łagodny rozrost gruczołu krokowego to jedna z tych diagnoz, po których wychodzi się z gabinetu z receptą i poczuciem, że nic więcej nie da się zrobić. Gruczoł rośnie u mniej więcej połowy mężczyzn po sześćdziesiątce i tego akurat nikt nie odwróci. Objawy to już inna sprawa i nie trzeba ich po prostu przeczekać.

Co się właściwie dzieje przy przeroście

Gruczoł krokowy leży tuż pod pęcherzem i otacza początkowy odcinek cewki moczowej niczym pierścień. Kiedy rośnie, ten pierścień zacieśnia się wokół drogi, którą mocz musi przejść. Stąd bierze się słabszy strumień, dłuższe czekanie na jego rozpoczęcie i wrażenie, że pęcherz nie opróżnił się do końca.

Cały ten zestaw ma swoją nazwę: objawy z dolnych dróg moczowych. Dzielą się na dwie grupy i to rozróżnienie warto znać, bo one reagują na różne rzeczy.

• Objawy przeszkodowe: słaby lub przerywany strumień, czekanie na start, wysiłek przy oddawaniu, kropla na koniec.
• Objawy z gromadzenia: częste oddawanie moczu w dzień, nagłe parcia, wstawanie w nocy.

Pęcherz jest mięśniem i przez lata pracy pod zwiększonym oporem zmienia się tak samo jak każdy inny mięsień pod obciążeniem: pogrubia ścianę, staje się sztywniejszy i bardziej drażliwy. Dlatego u wielu mężczyzn to właśnie druga grupa daje się we znaki najbardziej, choć cała uwaga idzie zwykle na strumień.

Dlaczego wielkość gruczołu nie mówi wszystkiego

To zaskakuje najczęściej. Mężczyzna z dużym gruczołem potrafi nie mieć prawie żadnych dolegliwości, a inny, u którego w opisie badania widnieje niewielkie powiększenie, wstaje w nocy trzy razy. Wielkość i nasilenie objawów rozjeżdżają się w praktyce na tyle często, że urolodzy oceniają dolegliwości osobno, kwestionariuszem punktowym, zamiast wyprowadzać je z samego opisu badania.

Powód jest taki, że na drogę moczu składa się kilka rzeczy naraz. Poza samą objętością gruczołu liczy się napięcie mięśni gładkich w jego obrębie, kondycja pęcherza po latach pracy pod oporem oraz to, co dzieje się poniżej, czyli praca dna miednicy. Leki działają na pierwsze dwa punkty i robią to skutecznie. Dwa kolejne zostają nietknięte i to jest cała przestrzeń, w której pracuję.

Co ma do tego dno miednicy

Cewka moczowa nie kończy się na prostacie. Przechodzi przez dno miednicy, czyli warstwę mięśni rozpiętą między kością łonową a kością ogonową, i tam siedzi zwieracz zewnętrzny, jedyny w tej okolicy, nad którym masz świadomą kontrolę. Żeby mocz mógł wypłynąć swobodnie, te mięśnie muszą się rozluźnić w tym samym momencie, w którym pęcherz się kurczy.

Tu dokłada się drugie piętro problemu. Miesiącami oddajesz mocz z wysiłkiem, więc mięśnie dna miednicy uczą się być stale gotowe i stale napięte. Napięty zwieracz zwęża drogę jeszcze bardziej, strumień słabnie, a Ty przesz mocniej. Nie każdy przypadek tak wygląda, ale w gabinecie widzę to regularnie i akurat z tą częścią da się pracować.

Dlatego przy tych objawach nie zaczynamy od serii napięć. Jeśli mięśnie są przeciążone, wzmacnianie pogarsza sprawę, o czym napisałam więcej przy ćwiczeniach dna miednicy dla mężczyzn.

Czego fizjoterapia w tej sprawie nie zrobi

Powiem to wprost, bo w internecie łatwo trafić na obietnice w drugą stronę. Fizjoterapia nie cofa przerostu prostaty. Nie zmniejsza gruczołu, nie zastępuje leków i nie odwołuje operacji, jeśli urolog uzna, że jest wskazana.

Pracujemy z tym, co gruczoł robi z resztą układu: z pęcherzem, który zrobił się nadwrażliwy, z dnem miednicy, które nauczyło się napinać, i z nawykami, które narosły przez lata radzenia sobie. To dużo mniej efektowne niż obietnica wyleczenia, za to uczciwe i sprawdzalne w ciągu kilku tygodni.

Współpraca z urologiem jest tu warunkiem, nie dodatkiem. Diagnostyka, badanie PSA oraz decyzje o lekach i o zabiegu to jego teren. Moja część zaczyna się tam, gdzie kończy się recepta: przy tym, jak korzystasz z pęcherza przez resztę doby. Jeżeli badania są w porządku, a objawy zostały, warto też sprawdzić, czy nie chodzi o pęcherz nadaktywny, który tylko udaje sprawę prostaty.

Kropla po zapięciu spodni

To najczęstsze pytanie, jakie słyszę od mężczyzn z przerostem, i zarazem najprostsze. Kapanie po mikcji bierze się z resztki moczu, która zostaje w odcinku cewki biegnącym pod spojeniem łonowym. Sam mechanizm rozpisałam przy normach oddawania moczu u mężczyzn, tutaj chodzi o samą technikę.

Opróżnianie cewki moczowej wygląda tak: po zakończeniu strumienia odczekaj kilka sekund, zamiast od razu się odsuwać. Potem uciśnij lekko palcami okolicę za moszną, tam gdzie cewka biegnie pod spojeniem, i przesuń ucisk do przodu jednym spokojnym ruchem. Na koniec dokończ oddawanie moczu bez pośpiechu. Powtórz raz, jeśli trzeba.

Robi się to dyskretnie i można nauczyć się tego w kilka dni. U części mężczyzn, którzy przychodzą z tym objawem, sama ta zmiana zmniejsza go na tyle, że wkładka przestaje być potrzebna.

Cztery nawyki, które zmieniają objawy

Nazywam je nawykami mikcyjnymi i to jest ta część, która daje najwięcej za najmniejszą cenę.

1. Podwójna mikcja. Po oddaniu moczu odczekaj pół minuty, przenieś ciężar ciała, spróbuj jeszcze raz. Przy zalegającym moczu to bywa różnica między jednym a trzema wybudzeniami w nocy.
2. Bez parcia. Nie pomagaj sobie tłocznią brzuszną. Napinanie brzucha dociska pęcherz, ale jednocześnie napina dno miednicy, więc realnie zwęża drogę. Wypuść powietrze, rozluźnij barki i daj strumieniowi czas.
3. Rozkład płynów. Nie ograniczaj picia w ciągu dnia, przesuń je tylko wcześniej i odpuść ostatnią dużą porcję na trzy godziny przed snem. Osobno warto sprawdzić kawę i piwo, bo działają na pęcherz mocniej, niż się wydaje, o czym pisałam w tekście o tym, jak kawa i piwo działają na pęcherz.
4. Zaparcia. Odbytnica leży tuż za pęcherzem i za prostatą, więc kiedy jest wypełniona, uciska je od tyłu. Do tego regularne parcie przy wypróżnianiu przeciąża dno miednicy. Uporządkowanie tej sprawy poprawia objawy moczowe bardziej, niż to brzmi.

Przez pierwsze trzy dni tych zmian warto prowadzić dzienniczek mikcji: godzina, objętość w mililitrach, wypite płyny. Bez tego rozmawiamy o wrażeniach, a wrażenia po nieprzespanej nocy bywają surowsze niż rzeczywistość. Jeśli nocne wstawanie jest głównym problemem, zajrzyj też do wpisu o nokturii u mężczyzn, bo prostata jest tylko jedną z trzech możliwych przyczyn.

Kiedy to sprawa pilna

Kilka sytuacji nie jest materiałem na fizjoterapię i wymaga kontaktu z lekarzem od razu:

• całkowity brak możliwości oddania moczu mimo silnego parcia, z bólem podbrzusza,
• krew w moczu albo w nasieniu,
• gorączka i dreszcze razem z pieczeniem przy oddawaniu moczu,
• ból w okolicy lędźwiowej z nudnościami,
• szybko narastające nietrzymanie moczu, którego wcześniej nie było.

Pierwszy punkt to zatrzymanie moczu. Wymaga pomocy tego samego dnia, a nie czekania do poniedziałku. Najczęściej zdarza się w wakacje, bo składa się na nie kilka warunków naraz; rozpisałam je w tekście o tym, co robi z prostatą upał, piwo i długa trasa.

Jak to wygląda na wizycie

Zaczynam od wywiadu i od dzienniczka, jeśli go przyniesiesz. Potem oglądam, jak oddychasz i jak pracuje brzuch, bo to widać, zanim dotknę czegokolwiek. Sprawdzam napięcie dna miednicy i to, czy potrafisz je świadomie rozluźnić, a nie tylko napiąć. Badanie przez odbyt wykonuję tylko wtedy, gdy jest do niego wskazanie, po wyjaśnieniu przebiegu i za Twoją zgodą. Często okazuje się, że pierwszego dnia w ogóle nie jest potrzebne.

Potem ustalamy plan na kilka tygodni: technika opróżniania cewki, nawyki, praca nad napięciem, a ćwiczenia dopiero wtedy, gdy wiadomo, w którą stronę mają iść. Jeśli za objawami stoi coś innego niż sam gruczoł, zwykle widać to już na tym etapie i wtedy odsyłam z konkretnym pytaniem, zamiast zgadywać. Więcej o samym zakresie tej pracy napisałam we wpisie o fizjoterapii uroginekologicznej mężczyzn, a jeśli operacja prostaty jest przed Tobą, warto przeczytać też, jak wygląda powrót do kontroli po prostatektomii.

Fizjoterapią urologiczną mężczyzn zajmujemy się w Szczecinie, w gabinecie przy Milczańskiej 47A. Pierwsza wizyta trwa około 60 minut i nie wymaga skierowania.

Najczęstsze pytania

Kapie mi po oddaniu moczu, czy to normalne?

Kapanie po mikcji jest częste i samo w sobie nie oznacza choroby prostaty. Cewka moczowa u mężczyzny ma odcinek biegnący pod spojeniem łonowym, w którym po zakończeniu strumienia zostaje resztka moczu, a wypycha ją stamtąd praca mięśni dna miednicy. Jeśli pracują słabo albo nieskoordynowanie, mocz wypływa dopiero przy ruchu, po zapięciu spodni.

Słaby strumień moczu i uczucie niepełnego opróżnienia, co pomaga?

Najpierw trzeba ustalić u urologa, ile z tego bierze się ze zwężenia cewki przez powiększony gruczoł. Niezależnie od tego pomaga zmiana samego oddawania moczu: bez pośpiechu i bez parcia tłocznią brzuszną, w pozycji, w której dno miednicy naprawdę się rozluźnia, oraz podwójna mikcja, czyli powrót na moment po pierwszym oddaniu. U wielu mężczyzn zmniejsza to liczbę nocnych wybudzeń.

Czy ćwiczenia dna miednicy pomagają przy przeroście prostaty?

Pomagają objawom, nie samemu gruczołowi. Praca nad dnem miednicy poprawia opróżnianie cewki, ogranicza kapanie po mikcji i uczy odraczania parcia, ale nie zmniejsza rozrostu. Co ważne, nie zawsze chodzi o wzmacnianie: jeśli mięśnie są nadmiernie napięte, kolejne serie napinania pogarszają strumień, więc kierunek pracy ustala się po badaniu.

Czy fizjoterapia może zastąpić leki na przerost prostaty?

Nie i nikt nie powinien tego obiecywać. Decyzje o leczeniu farmakologicznym i o ewentualnej operacji podejmuje urolog, a fizjoterapia pracuje równolegle z objawami i nawykami. W praktyce najczęściej wygląda to tak, że leki odpowiadają za napięcie w obrębie gruczołu i cewki, a my za to, jak korzystasz z pęcherza przez resztę doby.