Przed operacją prostaty: co warto zacząć wcześniej
Masz wyznaczony termin zabiegu i kilka tygodni, w których z pozoru nie da się nic zrobić. Da się, i to więcej niż po operacji, kiedy w grę wchodzi ból, obrzęk i cewnik. Opiszę, co w tym czasie robimy w gabinecie i czego ta praca nie obiecuje.
Chcesz to omówić na wizycie?Umów się online, zajmie Ci to minutę.

Najczęściej słyszę to zdanie już po fakcie: „gdyby mi ktoś powiedział wcześniej, zacząłbym wcześniej". Mężczyźni trafiają do mnie zwykle po zdjęciu cewnika, kiedy nagle okazuje się, że mocz ucieka przy wstawaniu z krzesła. Jeśli czytasz to przed zabiegiem, masz w ręku coś, czego oni nie mieli: spokojne kilka tygodni.
Dlaczego nauka ruchu idzie łatwiej przed zabiegiem
Mięśni dna miednicy nie widać i nie czuć tak wyraźnie jak bicepsa. Nauka świadomego napinania i, co ważniejsze, rozluźniania tej okolicy zajmuje zwykle kilka spotkań. Robi się to na spokojnie, bez pośpiechu, sprawdzając po drodze, czy napinasz to, co trzeba.
Po operacji warunki są zupełnie inne. Jest obrzęk, jest ból, przez pierwsze dni jest cewnik, a Ty masz w głowie dziesięć innych rzeczy. Uczenie się wtedy nowego ruchu przypomina szukanie włącznika w ciemnym pokoju. Da się, tylko trwa dłużej i częściej kończy się napięciem przypadkowych mięśni: pośladków, brzucha albo ud.
Prehabilitacja nie polega na tym, żeby przyjść na zabieg silniejszym. Polega na tym, żeby po zdjęciu cewnika nie zaczynać od pytania „ale które to właściwie mięśnie".
Co zmienia operacja w trzymaniu moczu
Mocz trzymają u Ciebie dwa mechanizmy. Wyżej, przy szyi pęcherza, pracuje zwieracz wewnętrzny, którym nie sterujesz świadomie. Niżej, pod gruczołem krokowym, leży zwieracz zewnętrzny cewki moczowej, czyli mięsień poprzecznie prążkowany, wpleciony w dno miednicy, i ten podlega Twojej woli.
Radykalna prostatektomia usuwa gruczoł krokowy razem z odcinkiem cewki, a zwieracz wewnętrzny przestaje pełnić swoją rolę. Cały ciężar przechodzi wtedy na zwieracz zewnętrzny i na mięśnie, które go otaczają. Stąd biorą się objawy, które opisałam szerzej przy nietrzymaniu moczu po prostatektomii: mocz ucieka przy kaszlu, przy wstawaniu, przy schyleniu się po but.
Kiedy wiesz to przed zabiegiem, zmienia się też sposób, w jaki odbierasz pierwsze tygodnie po nim. Nietrzymanie moczu po operacji przestaje być zaskoczeniem i znakiem, że coś poszło źle, a staje się etapem, który ma swoją nazwę i swój plan.
Ile tygodni wcześniej zacząć

Cztery do sześciu tygodni to przedział, w którym pracuje się najwygodniej. Pierwsze dwa spotkania idą na ocenę i na znalezienie ruchu, kolejne tygodnie na dawkę i na przeniesienie tego do codziennych czynności. Jeśli termin masz za dwa tygodnie, nadal warto, bo stawką jest umiejętność, a nie przyrost siły. Siła i tak przyjdzie później.
Jedno zastrzeżenie, które powtarzam każdemu: nie zaczynaj dzień przed przyjęciem do szpitala od serii stu powtórzeń, żeby nadrobić. Przemęczone dno miednicy boli i gorzej pracuje, a Ty wchodzisz na blok z napiętą okolicą zamiast z wypoczętą.
Co sprawdzam na pierwszej wizycie
Zaczynam od wywiadu, bo dużo zależy od tego, jak oddajesz mocz teraz, przed operacją. Przerost gruczołu daje swoje objawy i część mężczyzn przychodzi do mnie z nocnym wstawaniem albo ze słabym strumieniem, które były jeszcze zanim pojawiła się diagnoza.
Potem oceniam napięcie spoczynkowe dna miednicy i to, czy potrafisz je rozluźnić, a nie tylko napiąć. Do sprawdzenia, czy napinasz właściwy mięsień, używam USG przez powłoki albo biofeedbacku EMG, który pokazuje aktywność mięśnia na ekranie. To nie jest gadżet: wrażenie „chyba napiąłem" myli się w tej okolicy wyjątkowo często, a wtedy przez sześć tygodni ćwiczyłbyś pośladki.
Całe badanie opisałam krok po kroku przy pierwszej wizycie u fizjoterapeuty urologicznego, łącznie z tym, co się dzieje, kiedy nie masz ochoty na badanie przez odbyt. Nie jest ono konieczne, żeby zacząć.
Jak wygląda trening dna miednicy przed zabiegiem
Trening dna miednicy przed operacją różni się od tego po operacji przede wszystkim tempem. Nie ścigamy się, bo nic jeszcze nie ucieka, więc jest czas na jakość każdego powtórzenia.
- Krótkie napięcia z pełnym rozluźnieniem między nimi. Rozluźnienie jest tu równie ważne jak napięcie i to ono najczęściej wypada z planu.
- Dłuższe utrzymania, kilka sekund, bez wstrzymywania oddechu i bez dociskania pośladków.
- Napięcie z wyprzedzeniem przed kaszlem, kichnięciem i przed wstaniem z krzesła. To nawyk, który po operacji ratuje najwięcej sytuacji, a wyrobić go najłatwiej, póki nic nie ucieka.
- To samo w pozycjach, w których naprawdę bywasz: siedząc, stojąc, w ruchu. Napięcie wyuczone wyłącznie na leżąco zostaje na leżąco.
Dawka, przerwy i tempo zmian to osobny temat, który rozpisałam przy tym, jak często ćwiczyć dno miednicy. Najczęstsze błędy, przez które ten trening nie działa, zebrałam natomiast w czterech punktach o ćwiczeniach dna miednicy dla mężczyzn. Warto je przeczytać właśnie teraz, zanim utrwalisz sobie zły wzorzec.
Edukacja przedoperacyjna, czyli o co zapytać
Dobra edukacja przedoperacyjna to nie tylko ćwiczenia. To także wiedza o tym, co Cię czeka, bo zaskoczenie kosztuje więcej niż sam objaw. Lista pytań, z którymi warto iść do urologa:
- Jaka technika jest planowana i czy przewidziane jest oszczędzenie pęczków naczyniowo-nerwowych.
- Ile dni ma zostać cewnik i kto go usuwa.
- Od którego dnia wolno wrócić do ćwiczeń dna miednicy po zabiegu.
- Jakie ograniczenia dotyczą dźwigania w pierwszych tygodniach.
Do szpitala spakuj wkładki urologiczne, zapasową bieliznę i coś, co ułatwi Ci wstawanie i siadanie bez napinania brzucha. O to, co dzieje się w pierwszych dniach, pytacie mnie często, więc opisałam je osobno przy pierwszych dobach po operacji prostaty.
Czego ta praca nie załatwia
Powiem wprost, bo wolę to powiedzieć teraz niż po zabiegu. Prehabilitacja nie decyduje o tym, czy po operacji będziesz trzymał mocz. Decyduje o tym przede wszystkim przebieg samego zabiegu, Twój wiek, wyjściowa sprawność zwieracza i to, czy udało się oszczędzić otaczające struktury.
Badania nad ćwiczeniami przed prostatektomią pokazują zwykle szybszy powrót kontroli w pierwszych tygodniach i miesiącach, a po roku różnice między grupami się zacierają. Dla mnie to i tak argument, bo te pierwsze tygodnie są najtrudniejsze do przeżycia. Nie jest to jednak obietnica i nie będę jej składać.
Prehabilitacja nie zastępuje też wizyty po operacji. Plan po zdjęciu cewnika jest inny niż przed zabiegiem i układa się go na nowo, na podstawie tego, co faktycznie się dzieje.
Od czego zacząć w Szczecinie
Jeśli masz wyznaczony termin, najrozsądniej jest umówić się od razu, a nie czekać do ostatniego tygodnia. Fizjoterapia urologiczna Szczecin to wciąż niewielka grupa gabinetów, więc terminy bywają odległe, a Ty masz do wykorzystania konkretne okienko czasu. Skierowanie nie jest potrzebne. Przydaje się natomiast karta informacyjna z poradni i wiedza o tym, jaki zabieg jest planowany.
Masz termin operacji prostaty i chcesz wykorzystać tygodnie, które zostały?
Umów wizytę w gabinecie UrodzonaFizjo przy Milczańskiej 47A w Szczecinie: online przez Booksy albo telefonicznie pod numerem 733 570 001.
Najczęstsze pytania
- Czy warto ćwiczyć dno miednicy przed operacją prostaty?
- Tak, głównie dlatego, że przed zabiegiem jest czas i spokój na naukę ruchu, których po operacji już nie ma. Badania nad prehabilitacją pokazują przede wszystkim szybszy powrót kontroli w pierwszych tygodniach po zdjęciu cewnika, a po roku różnice między grupami zwykle się zacierają. Dla mężczyzny, który chce wrócić do normalnego dnia jak najprędzej, te pierwsze tygodnie są jednak tym, co liczy się najbardziej.
- Ile tygodni przed prostatektomią zacząć ćwiczenia?
- Najczęściej mówi się o czterech do sześciu tygodniach i tyle zwykle wystarcza, żeby nauczyć się napinać i rozluźniać właściwe mięśnie oraz wprowadzić je w codzienne czynności. Jeśli termin zabiegu jest bliżej, dwa tygodnie nadal mają sens, bo chodzi o umiejętność, a nie o przyrost siły.
- Czy fizjoterapia przed operacją prostaty jest refundowana przez NFZ?
- Fizjoterapia uroginekologiczna i urologiczna nie ma w Polsce osobnego, powszechnie dostępnego koszyka świadczeń, więc w praktyce odbywa się prywatnie. Skierowanie nie jest potrzebne, natomiast przed rozpoczęciem pracy potrzebuję wiedzieć, jaki zabieg jest planowany i czy urolog nie ma zastrzeżeń.
- Czy ćwiczenia przed zabiegiem mogą zaszkodzić?
- Przy prawidłowo dobranej dawce nie, natomiast zaszkodzić może trening prowadzony na oślep. Jeśli dno miednicy pracuje w podwyższonym napięciu, a dolega Ci ból krocza albo utrudnione oddawanie moczu, kolejne serie napinania nasilają objawy. Dlatego praca zaczyna się od oceny napięcia spoczynkowego, a nie od listy ćwiczeń.


