Brzuszki i deska po operacji brzucha: od czego zacząć

Do gabinetu trafia się zwykle po tej samej rozmowie. Kontrola u chirurga, zdanie o powrocie do aktywności po sześciu tygodniach, uścisk dłoni. Nikt nie doprecyzował, czy „aktywność" to spacer, czy trzy serie brzuszków, które robiłeś rano przez ostatnie dwadzieścia lat.

Odpowiedź brzmi: to zależy. Wiem, że tak zaczyna się każdy wykręt, więc od razu doprecyzuję. Zależy od tego, co dokładnie zoperowano, jak wygląda dziś Twoja ściana brzucha i czy dno miednicy nadąża za wzrostami ciśnienia. Sam ruch jest w tej ocenie najmniej interesujący.

Co zgięcie tułowia robi ze ścianą brzucha

Przy brzuszku mięsień prosty brzucha skraca się, przepona zamyka drogę w górę, a ciśnienie śródbrzuszne rośnie i szuka ujścia. Idzie w dół, na dno miednicy, i do przodu, na powłoki brzucha.

Z przodu najsłabszym punktem jest linia środkowa, czyli kresa biała, pasmo tkanki łącznej łączące prawą i lewą część mięśnia prostego. To wzdłuż niej powstają przepuklina pępkowa i przepukliny nadbrzusza, i to ona rozchodzi się przy nadwadze utrzymywanej latami. Po operacji dochodzi drugi słaby punkt: okolica blizny i miejsce, w którym leży siatka.

Po operacji przepukliny: co się właściwie goi

Przy naprawie z użyciem siatki gojenie nie kończy się w dniu zdjęcia szwów. Siatka jest rusztowaniem, w które tkanka łączna wrasta przez kolejne tygodnie, a wytrzymałość tego połączenia narasta stopniowo przez pierwsze miesiące. Dlatego terminy powrotu do obciążeń ustala operator i zależą one od techniki zabiegu, a nie od tego, jak dobrze się czujesz.

Praktyczna konsekwencja jest taka, że brak bólu nie jest dowodem gotowości. Okolica blizny bywa jeszcze odrętwiała, więc pierwszy sygnał przeciążenia potrafi pojawić się dopiero po kilku godzinach. O tym, dlaczego blizna po takiej operacji odzywa się jeszcze po miesiącach, pisałam przy bólu blizny po operacji przepukliny i prostaty.

Test ściany brzucha, który zrobisz sam

Połóż się na plecach, kolana zgięte, stopy oparte o podłogę. Jedną rękę zostaw wzdłuż ciała, palce drugiej ułóż płasko w poprzek linii środkowej brzucha, tuż nad pępkiem. Unieś głowę i barki tyle, żeby łopatki oderwały się od podłoża, i zatrzymaj się w tym miejscu.

Sprawdzasz cztery rzeczy. Czy wzdłuż środka brzucha wypycha się wałek. Czy w okolicy blizny albo pachwiny pojawia się wybrzuszenie, którego nie ma w spoczynku. Czy w kroczu czujesz pchnięcie w dół. Czy uszła kropla moczu.

Jedno „tak" wystarczy, żeby zatrzymać się na wcześniejszym stopniu. Dwa z tych czterech objawów, wybrzuszenie i wyciek, mają zresztą różnych adresatów: pierwszy jest dla chirurga, drugi dla fizjoterapeuty.

Po prostatektomii pierwsza jest kropla

Po usunięciu prostaty układ trzymania moczu opiera się na jednym zwieraczu zamiast dwóch, a dno miednicy przejmuje część pracy, której wcześniej nie wykonywało. Zgięcie tułowia jest dla niego takim samym testem jak kaszel, tylko powtarzanym seriami.

Dlatego pierwszym sygnałem, że wróciłeś do brzuszków za wcześnie, bywa kropla przy trzecim powtórzeniu, a nie ból. Nie znaczy to, że coś się popsuło. Znaczy tyle, że obciążenie wyprzedziło aktualną gotowość, a to dwie różne rzeczy. Jak wygląda odbudowa tej kontroli, opisałam przy ćwiczeniach dna miednicy dla mężczyzn.

Deska nie jest łagodniejszą wersją

Deska bywa polecana jako zamiennik, bo nie skraca mięśnia prostego. W zamian utrzymuje podwyższone ciśnienie w brzuchu przez cały czas trwania pozycji, a przy zmęczeniu dokłada zapadanie się lędźwi.

Ustaw telefon z boku, wejdź w pozycję na dwadzieścia sekund i zobacz, czy wzdłuż środka brzucha rośnie wałek i czy biodra opadają. Deska na kolanach albo z rękami opartymi o kanapę daje to samo ćwiczenie przy wyraźnie niższym obciążeniu, więc zawsze jest gdzie się cofnąć zamiast rezygnować.

Pięć stopni powrotu

Pierwszy stopień to oddech. Przepona i dno miednicy pracują w jednym rytmie, a po operacji brzucha ten rytm bywa zaburzony przez kilka tygodni oszczędzania okolicy.

Drugi to mięsień poprzeczny brzucha, najgłębsza warstwa obejmująca tułów jak pas. Napinasz go na wydechu, delikatnie, bez wciągania brzucha na siłę i bez blokowania powietrza. Trzeci to ruch kończyn w leżeniu przy utrzymanym napięciu: naprzemienne opuszczanie ręki i przeciwnej nogi.

Czwarty to pozycje podporowe, czyli deska na kolanach, podpór z rękami wyżej, klęk podparty z uniesieniem przeciwnej ręki i nogi. Piąty to pełne zgięcie tułowia z podłoża, o ile cztery poprzednie idą bez żadnego z objawów z testu. U jednego zajmie to osiem tygodni, u innego pół roku, i tempo nie jest tu miarą niczego.

Trzy rzeczy, które dają więcej niż brzuszki

Mięśnie brzucha w codziennym życiu rzadko zginają tułów. Znacznie częściej mają go usztywnić, kiedy niesiesz zakupy w jednej ręce albo hamujesz obrót. Trening, który to odwzorowuje, obciąża powłoki krócej i mniej razy w ciągu sesji.

• Noszenie ciężaru w jednej ręce na dystansie kilkudziesięciu kroków, z tułowiem trzymanym prosto. Brzuch pracuje wtedy pełną parą bez jednego zgięcia tułowia.
• Naprzemienne opuszczanie ręki i nogi w leżeniu na plecach, z lędźwiami przylegającymi do podłoża.
• Pozycje podporowe na kolanach, utrzymywane po dwadzieścia do trzydziestu sekund, z oddechem, a nie na bezdechu.

O tym, co zmienia wstrzymany oddech przy dużym ciężarze i kiedy pas treningowy pomaga, a kiedy maskuje problem, jest osobny tekst o treningu siłowym a dnie miednicy. Jeśli planujesz też powrót do biegania, przyda się bateria testów z wpisu o bieganiu po operacji prostaty.

Kiedy ściana brzucha nie odpowiada mimo regularnej pracy, warto sprawdzić samo ustawienie tułowia. Zajmuje się tym tekst o miednicy wypchniętej do przodu.

Parcie w toalecie liczy się bardziej niż seria

Trzy serie po piętnaście powtórzeń dwa razy w tygodniu to około dziewięćdziesiąt wzrostów ciśnienia. Kilka minut parcia przy każdym wypróżnieniu, codziennie, przez miesiące, daje ich wielokrotnie więcej i nikt tego nie liczy jako treningu.

Dlatego przy zaparciach zaczynam od techniki wypróżniania, zanim w ogóle rozmawiamy o ćwiczeniach. Napisałam o tym przy zaparciach i bólu kości ogonowej.

Kiedy wracasz do chirurga

Wybrzuszenie w pachwinie albo przy bliźnie, które pojawia się przy wysiłku i znika w leżeniu, ocenia lekarz. To samo dotyczy każdego wybrzuszenia bolesnego, twardego i takiego, które nie chce się cofnąć. Fizjoterapia nie zamknie ubytku w powięzi i nie ma sensu odkładać tej wizyty.

Nagły, silny ból brzucha z nudnościami i wzdęciem to sytuacja pilna, bez czekania do poniedziałku. Co innego brzuch twardy i wzdęty od tygodni: tym zajmuję się osobno we wpisie o wzdętym brzuchu i zrostach po operacji.

Co sprawdzam podczas wizyty

Na fizjoterapii urologicznej w Szczecinie, w gabinecie przy Milczańskiej 47A, oglądam ścianę brzucha przy zgięciu tułowia i przy kaszlu, badam palpacyjnie szerokość i napięcie kresy białej oraz ruchomość blizny względem warstw pod spodem.

Sprawdzam też, czy dno miednicy odpowiada na wzrost ciśnienia z wyprzedzeniem, czy dopiero po fakcie, i czy potrafi się rozluźnić po napięciu. Bywa, że sięgam po biofeedback EMG albo USG, bo zapis pokazuje opóźnienie reakcji, którego nie da się wyczuć palcami. Pierwsza wizyta trwa około 60 minut, kolejne około 50.

Wychodzisz stąd ze stopniem, od którego zaczynasz, i z listą warunków przejścia na kolejny. Zakaz jest najprostszą odpowiedzią i akurat tej nie dostaniesz.

Najczęstsze pytania

Czy po operacji przepukliny można robić brzuszki?

Zwykle tak, ale nie od razu i nie jako pierwsze ćwiczenie po powrocie. Termin ustala operator, bo zależy od techniki zabiegu i od tego, czy zastosowano siatkę. Zanim wrócisz do zgięcia tułowia, warto sprawdzić, czy przy unoszeniu głowy wzdłuż środka brzucha nie wypycha się wałek i czy okolica blizny nie ciągnie. Wybrzuszenie, które pojawia się przy wysiłku i znika w leżeniu, zawsze wymaga oceny lekarza.

Kiedy można wrócić do deski po operacji prostaty?

Terminy po prostatektomii wyznacza operator i to jego zalecenie jest nadrzędne. Praktycznie wraca się etapami: najpierw oddech i praca nad dnem miednicy, potem pozycje podporowe na kolanach, na końcu pełna deska. Sygnałem, że progresja idzie za szybko, jest gubienie moczu przy pierwszym powtórzeniu albo narastające uczucie ciężkości w kroczu po treningu.

Czy brzuszki mogą spowodować nawrót przepukliny?

Sam ruch nie jest tu głównym winowajcą, znaczenie ma to, ile ciśnienia powstaje i jak często. Zgięcie tułowia z wstrzymanym oddechem, wykonywane seriami po sto powtórzeń, obciąża okolicę operowaną wielokrotnie w ciągu jednej sesji. Ryzyko nawrotu ocenia chirurg, a fizjoterapia zajmuje się tym, żeby codzienne wzrosty ciśnienia, w tym parcie przy wypróżnianiu i kaszel, nie pracowały przeciwko szwom.

Co zamiast brzuszków po operacji brzucha?

Ćwiczenia, w których tułów pozostaje sztywny, a obciążenie próbuje go zgiąć lub obrócić. Najprostsze trzy to noszenie ciężaru w jednej ręce na dystansie, naprzemienne opuszczanie ręki i nogi w leżeniu na plecach oraz pozycje podporowe na kolanach. Dają pracę mięśniom brzucha bez wielokrotnego skracania powłok nad świeżą blizną.