Dno miednicy po menopauzie: skąd nagle nietrzymanie moczu

To jest rozmowa, która w gabinecie zaczyna się zwykle od wzruszenia ramion. „Pewnie wiek". Pani po pięćdziesiątce siada naprzeciwko mnie i przez pierwsze dziesięć minut opowiada o zupełnie innej sprawie, najczęściej o bólu krzyża albo o biodrze. Dopiero na koniec, już przy drzwiach, pada zdanie o tym, że przy kichnięciu robi się mokro.

W poście, z którego wziął się ten artykuł, napisałam, że dno miednicy po menopauzie może pracować świetnie, tylko trzeba wiedzieć, jak się nim zaopiekować. Rozwinę to tutaj, bo w kilku slajdach nie mieści się najważniejsze: dlaczego akurat teraz i co z tym realnie da się zrobić.

Dlaczego objawy pojawiają się właśnie teraz

Menopauza to jeden konkretny dzień, ostatnia miesiączka, którą rozpoznaje się wstecz, po dwunastu miesiącach bez krwawienia. Dochodzi do niej najczęściej między czterdziestym piątym a pięćdziesiątym piątym rokiem życia. Objawy natomiast nie trzymają się tej daty i to jest źródło sporego zamieszania.

Poprzedza ją perimenopauza, czyli kilka lat nieregularnych cykli i wahań hormonalnych. Wtedy zaczynają się uderzenia gorąca i gorszy sen. Objawy ze strony pęcherza i pochwy zachowują się inaczej: często pojawiają się dopiero rok, dwa albo pięć lat po ostatniej miesiączce, kiedy uderzenia gorąca już dawno odpuściły i nikt nie łączy jednego z drugim.

Co spadek estrogenów robi z dnem miednicy

Estrogeny mają w tej okolicy szerszy zasięg, niż się powszechnie sądzi. Receptory dla nich siedzą nie tylko w macicy i pochwie, ale też w cewce moczowej, w dnie pęcherza oraz w mięśniach i powięziach dna miednicy. Jeden hormon obsługuje kilka struktur naraz, więc kiedy jego poziom spada, zmienia się kilka rzeczy jednocześnie.

Pierwsza to jakość tkanki. Śluzówka staje się cieńsza i gorzej ukrwiona, a kolagen w więzadłach i powięziach traci część sprężystości. Konstrukcja podtrzymująca pęcherz i macicę znosi wtedy gorzej dokładnie to samo obciążenie, które przez trzydzieści lat znosiła bez uwag. Tym samym mechanizmem tłumaczy się część przypadków obniżenia narządów miednicy mniejszej u kobiet, które nigdy nie rodziły.

Druga to szczelność cewki moczowej. Jej domykanie zależy nie tylko od mięśnia zwieracza, ale też od poduszki dobrze ukrwionej śluzówki, która wypełnia światło cewki od środka. Cieńsza śluzówka to mniej szczelne zamknięcie, i stąd bierze się kropla przy kichnięciu u kobiety, która nigdy wcześniej nie miała z tym kłopotu.

Trzecia to sam mięsień. Gorzej ukrwiona tkanka wolniej się regeneruje i szybciej się męczy, więc dno miednicy po prostu słabiej odpowiada na nagły skok ciśnienia w brzuchu.

Atrofia urogenitalna to coś więcej niż suchość

Pochwa, srom i cewka moczowa pochodzą z tych samych struktur zarodkowych i reagują na niedobór estrogenów razem. Dlatego zamiast o samej suchości mówi się dziś o atrofii urogenitalnej, obejmującej także drogi moczowe. W praktyce oznacza to, że pieczenie przy oddawaniu moczu, częstsze infekcje pęcherza, suchość i dyskomfort przy zbliżeniu to zwykle jedna sprawa, a nie cztery osobne.

Samej suchości i temu, czym się przy niej wspierać, poświęciłam osobny artykuł o różnicy między lubrykantem a nawilżaczem dopochwowym, więc tutaj nie będę tego powtarzać.

Parcia, mokra kropla i ciągnięcie w dół

Najczęstsze rzeczy, z którymi po pięćdziesiątce do mnie przychodzicie, układają się w krótką listę:

• wysiłkowe nietrzymanie moczu, czyli kilka kropel przy kichnięciu, kaszlu, śmiechu albo przy podnoszeniu czegoś cięższego,
• częstsze oddawanie moczu w ciągu dnia i nagłe parcia, których trudno nie posłuchać,
• uczucie ciężkości albo ciągnięcia w dół, zwykle mocniejsze wieczorem i po całym dniu na nogach,
• gubienie gazów, o którym mówi się najtrudniej i które najrzadziej pada w wywiadzie samo z siebie,
• większe napięcie w okolicy krzyża i bioder, często to właśnie ono przyprowadza Cię do gabinetu.

Te objawy potrafią chodzić parami i wcale nie muszą oznaczać, że dno miednicy jest słabe. Bywa odwrotnie, bo tkanka podrażniona i bolesna odruchowo się napina. Dlatego zanim cokolwiek zaczniemy wzmacniać, sprawdzam, z czym mam do czynienia. Więcej o codziennych sposobach radzenia sobie z wyciekami zebrałam we wpisie o tym, co możesz zrobić przy nietrzymaniu moczu już dziś.

Czy trening dna miednicy po menopauzie jeszcze działa

Tak i to jest najkrótsza uczciwa odpowiedź. Trening dna miednicy pozostaje pierwszym krokiem przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu niezależnie od wieku, a wiek po menopauzie nie jest przeciwwskazaniem ani powodem, żeby liczyć na mniej.

Zmienia się za to tempo. Mięsień pracujący w gorzej ukrwionej tkance potrzebuje więcej czasu, żeby odpowiedzieć na bodziec. Tam, gdzie u trzydziestolatki coś ruszało po miesiącu, tutaj pierwsze zmiany pojawiają się zwykle po sześciu do dwunastu tygodni, a sensowną ocenę efektów robi się po około trzech miesiącach. Dobrze wiedzieć o tym z góry, bo wtedy da się pracę rozłożyć spokojnie zamiast oceniać ją po trzech tygodniach.

Regularność waży wtedy więcej niż liczba powtórzeń, a technika więcej niż jedno i drugie razem. Zaciskanie pośladków i wstrzymywanie oddechu podczas ćwiczenia to dwa najczęstsze błędy, przez które kilka miesięcy pracy idzie w gwizdek. Opisałam je przy okazji czterech zasad bezpieczeństwa treningu dna miednicy.

Terapia hormonalna a fizjoterapia: co do czego

W poście źródłowym napisałam krótko, żeby omówić z ginekologiem terapię hormonalną. To skrót, który warto tutaj rozwinąć, bo przy nietrzymaniu moczu rozróżnienie ma znaczenie.

Miejscowa terapia estrogenowa, czyli globulki albo krem dopochwowy, pracuje dokładnie tam, gdzie brakuje hormonu, i poprawia stan śluzówki pochwy oraz cewki. Systemowa terapia hormonalna w tabletce ma inne wskazania, przede wszystkim uderzenia gorąca, i przy samym wysiłkowym nietrzymaniu moczu nie jest tym, co je rozwiązuje. Obie decyzje należą do lekarza, a ja przy nich nie doradzam. Warto natomiast wiedzieć, że to dwie osobne rozmowy.

Fizjoterapia zajmuje się czym innym: koordynacją, siłą i wytrzymałością mięśni, napięciem spoczynkowym oraz tym, co dzieje się z ciśnieniem w brzuchu przy kaszlu i dźwiganiu. Te dwie drogi nie kolidują ze sobą, a u części kobiet najlepiej pracują równolegle, bo lepiej odżywiona śluzówka ułatwia trening, a sprawniejszy mięsień wykorzystuje tę poprawę.

Kiedy zacząć, jeśli menopauzy jeszcze nie ma

Najlepszy moment na trening to ten, w którym nic Cię jeszcze nie niepokoi. Jeśli jesteś w okresie okołomenopauzalnym, cykle zaczynają się rozjeżdżać, a objawy z pęcherza są na razie okazjonalne, masz do wykorzystania kilka lat, w których tkanka ma pełne wsparcie hormonalne.

Dobrym sygnałem, żeby zacząć wcześniej, jest sytuacja, w której objawy od zawsze falowały Ci razem z cyklem. Opisałam to we wpisie o cyklu menstruacyjnym a nietrzymaniu moczu: skoro dwa dni przed miesiączką cewka trzyma gorzej, to wiesz już, że Twoje tkanki wyraźnie reagują na poziom estrogenów.

Co sprawdzam na wizycie w Szczecinie

Zaczynam od wywiadu i pytam o rzeczy, które na pierwszy rzut oka nie mają związku: kiedy była ostatnia miesiączka, czy w ciągu dnia pijesz mniej, żeby rzadziej wychodzić do toalety, ile razy wstajesz w nocy, jak wygląda wypróżnianie. Bardzo często to właśnie tam leży połowa odpowiedzi.

Potem oceniam napięcie spoczynkowe i zdolność mięśni do skurczu oraz do pełnego rozluźnienia, bo to rozstrzyga, czy w ogóle zaczynamy od wzmacniania. Sprawdzam też, co robi Twój brzuch i żebra przy kaszlu, bo wysiłkowe nietrzymanie moczu bywa bardziej problemem czasu reakcji niż siły. Badanie zawsze zapowiadam i tłumaczę, co i po co robię, a Ty możesz z niego zrezygnować na każdym etapie.

Na koniec jedna rzecz, o którą warto zadbać niezależnie od wizyty u mnie: fizjoterapia uroginekologiczna w Szczecinie nie zastępuje kontroli ginekologicznej. Jeśli po menopauzie pojawiło się jakiekolwiek krwawienie, to sprawa dla lekarza i nie warto z nią czekać.

Najczęstsze pytania

Dlaczego po menopauzie zaczęło mi się nietrzymanie moczu?

Estrogeny działają nie tylko na macicę i pochwę. Receptory dla nich znajdują się także w cewce moczowej, w dnie pęcherza i w tkankach dna miednicy. Kiedy poziom estrogenów spada, śluzówka cewki staje się cieńsza i gorzej ukrwiona, a kolagen w więzadłach i powięziach traci sprężystość. Domykanie cewki przy kaszlu czy kichnięciu robi się przez to mniej szczelne, mimo że Twoja codzienność wygląda dokładnie tak samo jak pięć lat temu.

Czy ćwiczenia dna miednicy po menopauzie jeszcze działają?

Tak. Trening dna miednicy pozostaje pierwszym krokiem przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu niezależnie od wieku i po menopauzie również przynosi poprawę. Zmienia się tempo, a nie sama skuteczność: mięsień pracujący w gorzej ukrwionej i mniej sprężystej tkance potrzebuje więcej czasu i większej regularności. Pierwsze zmiany zwykle widać po sześciu do dwunastu tygodni systematycznej pracy, a sensowną ocenę robi się po około trzech miesiącach.

Czy suchość pochwy i nietrzymanie moczu po menopauzie są ze sobą powiązane?

Tak, mają wspólne źródło. Niedobór estrogenów zmienia śluzówkę pochwy, sromu i cewki moczowej naraz, bo to tkanki o tym samym pochodzeniu zarodkowym i z tymi samymi receptorami. Dlatego w medycynie mówi się dziś o atrofii urogenitalnej, a nie o samej suchości. Jeśli dołączyło pieczenie przy oddawaniu moczu albo częstsze infekcje, to najczęściej ten sam mechanizm, a nie trzy osobne problemy.

Kiedy zacząć ćwiczyć dno miednicy przed menopauzą?

Najlepszy moment to ten, w którym jeszcze nic Cię nie niepokoi, czyli okres okołomenopauzalny albo wcześniej. Trening założony na kilka lat przed ostatnią miesiączką buduje nawyk i siłę w tkance, która ma jeszcze pełne wsparcie hormonalne, więc późniejszy spadek estrogenów zastaje dno miednicy w lepszym stanie wyjściowym. Nie ma natomiast wieku, w którym zaczynać jest już za późno.