Drętwienie palców w ciąży: cieśń nadgarstka u ciężarnych

Drętwienie rąk w ciąży wygląda na drobiazg do momentu, w którym budzi Cię trzecią noc z rzędu. Rano dochodzi do tego niepewny chwyt: kubek wyślizguje się z dłoni, zapięcie stanika nagle wymaga skupienia. Jeśli tak to u Ciebie wygląda, mówimy najczęściej o objawach jak przy zespole cieśni nadgarstka.

Skąd się to bierze w ciąży

W nadgarstku jest wąskie przejście, przez które biegną ścięgna zginaczy i jeden nerw. To kanał nadgarstka, a nerw, który tamtędy przechodzi, nazywa się nerw pośrodkowy. Przestrzeni jest tam tyle, ile jest, i nic jej nie powiększy.

W ciąży organizm zatrzymuje wodę. Rośnie objętość krwi, zmienia się gospodarka hormonalna, a płyn odkłada się w tkankach, także tych, o których nikt nie myśli przy słowie obrzęki ciążowe. Obrzęk kostek widać. Obrzęku wewnątrz kanału nadgarstka nie widać wcale, a wystarczy, żeby nerw miał za ciasno.

Do tej retencji płynów dokłada się tło hormonalne. Relaksyna, znana głównie z rozluźniania więzadeł miednicy, zwiększa podatność tkanek w całym ciele, więc struktury, które normalnie trzymają wszystko w ryzach, są bardziej miękkie i bardziej podatne na odkształcenie. Przy nadgarstku główną rolę gra jednak sam obrzęk, a nie hormony.

Dlaczego najgorzej jest nad ranem

To jest ta część, która najbardziej wkurza: w dzień da się żyć, a w nocy ręka zamienia się w drewno. Powód jest prozaiczny. W leżeniu płyn rozkłada się w ciele równomierniej niż w pionie, więc do rąk trafia go więcej niż za dnia. Do tego przez kilka godzin nie ruszasz dłonią, a większość z nas śpi z nadgarstkiem podwiniętym pod poduszkę albo pod policzek.

Stąd typowy obraz: objawy budzą Cię w środku nocy albo nad ranem, potrząsasz ręką, zwieszasz ją z łóżka i po kilku minutach robi się lepiej. Po południu prawie o tym zapominasz, a wieczorem wraca.

Które palce drętwieją, a które nie

Warto się temu przyjrzeć, bo to najprostsza wskazówka, z czym mamy do czynienia. Nerw pośrodkowy odpowiada za czucie po dłoniowej stronie kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego. I to właśnie te palce drętwieją przy cieśni nadgarstka.

Mały palec zaopatruje inny nerw, łokciowy, który przez kanał nadgarstka nie przechodzi. Jeśli więc drętwieje Ci głównie mała strona dłoni albo cała ręka od barku w dół, przyczyny szukamy wyżej: przy szyi, obojczyku, w okolicy dołu pachowego. Zdarza się też, że objawy mieszają się z dwóch źródeł naraz i wtedy sama lista palców nie rozstrzygnie sprawy.

Nie zawsze problem leży w samej ręce

Nerw pośrodkowy nie zaczyna się w nadgarstku. Wychodzi ze splotu w okolicy szyi, przechodzi między mięśniami pochyłymi, przeciska się pod obojczykiem, przez dół pachowy, wzdłuż przedramienia i dopiero na końcu wchodzi do kanału nadgarstka. Miejsc, w których może mu być ciasno, jest po drodze kilka.

W ciąży dochodzi jeszcze jedno: rosnący brzuch zmienia ustawienie klatki piersiowej i barków, oddech przenosi się wyżej, a mięśnie po bokach szyi pracują ciężej niż powinny. Dlatego ćwiczenia poniżej rozluźniają nie tylko przedramię, ale też szyję i przód klatki. To ta sama logika, którą stosuję przy dnie miednicy i opisałam ją szerzej we wpisie o tym, dlaczego pytam o całe ciało, a nie o jeden objaw.

Jeśli łapiesz się na tym, że oddychasz płytko i górą, sprawdź to prostym ćwiczeniem oddechowym. Przy drętwiejących rękach ma to więcej sensu, niż się wydaje.

Pięć ćwiczeń na drętwiejące ręce

Zestaw jest krótki i cały mieści się w kilku minutach. Na każde ćwiczenie poświęć minimum 1 do 2 minut i wykonaj całość przynajmniej raz dziennie, najlepiej wieczorem.

1. Przyciągnij ucho do barku i rozciągnij bok szyi. Drugie ramię zostaw swobodnie wzdłuż ciała.
2. Połóż dłonie na klatce piersiowej, dociśnij i wykonaj wyprost głowy. Powinnaś poczuć rozciąganie z przodu szyi.
3. Zegnij nadgarstek dłoniowo, a potem grzbietowo, delikatnie wspomagając się drugą ręką. Rozciągasz przedramię z obu stron.
4. Przełóż rękę za siebie, zgiętą w łokciu, i rozciągnij bok pleców oraz okolicę dołu pachowego.
5. Neuromobilizacja: wyciągnij rękę w bok, obniż bark i powoli odchylaj głowę w przeciwną stronę. Napięcie powinno dojść do palców.

Przy ostatnim ćwiczeniu obniżenie barku decyduje o wszystkim. Uniesiony bark zabiera nerwowi cały ruch, który miał zrobić, i wtedy najczęściej słyszę, że „nic nie czuję". Neuromobilizacja ma dawać delikatne napięcie i mrowienie, nie ból, i nie ciągnie się jej jak gumy.

Co pomaga poza ćwiczeniami

• Unikaj długiego zginania nadgarstków. Najczęstszy sprawca to telefon trzymany godzinami w jednej pozycji, zaraz za nim klawiatura bez podparcia przedramion.
• Śpij z nadgarstkiem prostym, w linii z przedramieniem. Dłoń nieco wyżej niż łokieć, na poduszce, działa lepiej niż jakakolwiek instrukcja „nie podkurczaj ręki".
• Rozważ miękką ortezę nadgarstka na noc. To nie jest leczenie przyczyny, ale odbiera nerwowi kilka godzin ucisku na dobę i często wystarcza, żeby przespać całą noc.
• Ruszaj się w ciągu dnia. Krążenie i praca mięśni pomagają odprowadzać płyn skuteczniej niż leżenie z uniesionymi rękami.
• Zwróć uwagę na ułożenie do snu w ogóle, nie tylko rąk. Pisałam osobno o tym, jak układać się w ciąży na boku i na plecach.

Czy to minie po porodzie

Zwykle tak. Kiedy obrzęki ustępują, kanał nadgarstka odzyskuje przestrzeń i objawy słabną, u większości kobiet w ciągu kilku tygodni. Nie u wszystkich w tym samym tempie i nie zawsze do zera od razu.

Połóg potrafi ten proces przedłużyć, bo dochodzą godziny z dzieckiem na jednej ręce, karmienie w wykręconej pozycji i noszenie fotelika. Wtedy warto wrócić do tych samych pięciu ćwiczeń i popilnować ułożenia rąk przy karmieniu. Jeśli po kilku miesiącach nic się nie poprawia, to już temat na konsultację, a nie na dalsze czekanie.

Kiedy najpierw do lekarza

Kilka sytuacji wymaga oceny lekarskiej, zanim zaczniesz cokolwiek ćwiczyć:

• obrzęk rąk i twarzy, który pojawił się nagle, zwłaszcza razem z bólem głowy, zaburzeniami widzenia albo bólem pod prawym łukiem żebrowym,
• osłabienie chwytu, które postępuje z tygodnia na tydzień, albo widoczne zmniejszenie mięśnia u podstawy kciuka,
• drętwienie, które przestało ustępować po potrząśnięciu ręką i trwa cały czas,
• objawy tylko po jednej stronie, którym towarzyszy silny ból szyi lub barku.

Pierwszy punkt jest najważniejszy. Nagły obrzęk w ciąży bywa objawem, który należy sprawdzić pilnie, i nie ma sensu rozstrzygać tego samodzielnie w nocy.

Jak to wygląda na wizycie

Na wizycie sprawdzam całą drogę nerwu, nie tylko nadgarstek: ruchomość szyi, ustawienie żeber i obojczyka, napięcie mięśni pochyłych, przedramię i sam kanał nadgarstka. Do tego oglądam, jak oddychasz i jak ustawia się Twoja klatka piersiowa, bo w trzecim trymestrze to zmienia się najbardziej. Potem dobieramy zestaw ćwiczeń pod to, co faktycznie się zacięło, i sprawdzamy ułożenie do snu oraz ortezę, jeśli ma sens.

Fizjoterapia w ciąży w Szczecinie to u mnie także wszystko, co dzieje się niżej: ból spojenia łonowego, krzyż, biodra i przygotowanie dna miednicy do porodu. Ręce zwykle są tym, o czym mówi się na końcu, choć potrafią zabrać najwięcej snu. Gabinet jest przy Milczańskiej 47A w Szczecinie, pierwsza wizyta trwa około 60 minut, a szczegóły znajdziesz na stronie fizjoterapii w ciąży.

Trzymaj się ciepło.